Normat tradicionale të burrërisë vazhdojnë të ndikojnë fuqishëm në mënyrën se si burrat e përjetojnë dhe e trajtojnë shëndetin mendor në Maqedoninë e Veriut dhe në rajon.
Ideja se “burrat nuk qajnë” ose se duhet t’i zgjidhin vetë problemet shpesh i largon ata nga kërkimi i ndihmës profesionale. Si pasojë, shumë meshkuj kërkojnë mbështetje psikologjike vetëm kur problemet janë thelluar tashmë.
Në një bisedë për Mollëkuqja, psikologia dhe psikoterapistja Vala Adili foli për ndikimin e stereotipeve gjinore në mirëqenien mendore të burrave, barrierat që i pengojnë të kërkojnë ndihmë dhe çfarë mund të bëjë shoqëria për të ulur stigmën dhe për të përmirësuar qasjen ndaj shëndetit mendor.
Si ndikojnë normat tradicionale të maskulinitetit në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe rajon në perceptimin dhe pranimin e shëndetit mendor te burrat? A mbetet stigma pengesa kryesore për kërkimin e ndihmës?
Burrat në Maqedoninë e Veriut si edhe në shumicën e vendeve tjera të botës kërkojnë më pak mbështetje psikologjike në krahasim me gratë.
Në përvojën time si psikologe/psikoterapiste, në dhjete veta që kërkojnë mbështetje psikologjike, dy deri tre nga ata janë burra. Kjo është disi edhe statistika e përgjithshme botërore që thotë se gratë kërkojnë ndihmë psikologjike gati tre herë më shume se sa burrat.
Edhe kur vijnë në terapi në çift, në të shumtën e rasteve është gruaja ajo e cila e ka iniciuar procesin. Janë pikërisht normat tradicionale ata që bëjnë që burrat mos ndjehen komod të kërkojnë ndihmë, ata shumë herët e kanë marrë mesazhin nga familja fillimisht e pastaj edhe nga grupet tjera ku bëjnë pjesë, se ndjenjat në jetën e burrave nuk kanë vend: burrat nuk qajnë, nuk lëndohen, nuk ankohen dhe vështirësitë i zgjidhin vetë.
Mesazhe të tilla e tëhuajsojnë burrin nga natyra e tij njerëzore, duke e mbyllur kështu një aspekt shumë të rëndësishëm të mirëqenies mentale dhe kështu ndjenjat e tyre bëhen te paqasshme për ata.
Sa e qasshme është mbështetja profesionale për burrat dhe cilat janë barrierat kryesore: ekonomike, institucionale apo kulturore për trajtim?
Mbështetja profesionale është e qasshme njëjtë si për burrat edhe për gratë; me barrierat ekonomike përballen njëlloj që të gjithë ngaqë ndihma profesionale në të shumtën e rasteve është diçka të cilën individët e mbulojnë vetë, përjashtim janë rastet kur organizata ose kompani të ndryshme kujdesen që të punësuarit e tyre të marrin dhe mbështetje emocionale në vështirësitë që kalojnë., spitalet private ose institucionet arsimore që kanë psikolog shkollor.
Shumë psikologë po edukohen dhe aftësohen për shërbime të mirëfillta psikoterapeutike por edhe shoqata të ndryshme implementojnë programe që ofrojnë shërbime psikologjike për grupe të ndryshme vulnerabël. Ndërsa sa u përket barrierave kulturore, me ta përballen me shume burrat sepse shpesh vajtja në terapi llogaritet si “ çështje e grave”.
A shfaqen problemet e shëndetit mendor te burrat në forma të ndryshme (shembull: agresivitet, izolim, abuzim me substanca) dhe si mund të identifikohen më herët?
Po i referohem përvojës time edhe në këtë pyetje, shpesh burrat vijnë në terapi kur gjërat kanë shkuar pak më larg, abuzim me alkool, substanca narkotike, varshmëri nga lojërat e fatit, por kur vijnë me tema te tilla ( shpesh me insistimin e familjes) nuk qëndojnë gjatë në terapi. Në përgjithësi, burrat në terapi edhe kur vijnë me tema si ankthi, zija, humbja e dikujt të afërt, kërkojnë zgjidhje direkte të problemit dhe nuk janë të hapur të shohin ka rrënjët që ky problem ka, i japin më shumë rezistencë përjetimit të ndjenjave të cilat vijnë në proces pikërisht për shkak të stigmës që nuk i lejon të jenë vunerabël si dhe mos pasja përvojë me këtë anë të tyre.
Preventiva më e madhe në rastet të tilla do të ishte lidhje më të afërta emocionale me familjen në fëmijërinë e hershme, atashim i sigurtë i nënës me fëmijën, ushqimi i empatisë, pranimi i fëmijëve siç janë, jo siç do donim të ishin si dhe krijimi i raporteve të tilla ku çdo ndjenjë është e mirëseardhur.
Cilat masa strukturore dhe politika publike do të ndihmonin më shumë në përmirësimin e mirëqenies mendore të burrave dhe uljen e stigmës?
Në uljen e stigmës do të ndihmonte shumë një arsim cilësor ku barazia gjinore nuk është vetëm një temë në planprogram por një klimë në të cilën fëmijët rriten pa u detyruar as vajzat të ndrydhin forcën e as djemtë ndjeshmërinë e tyre.
Njëjtë besoj që kthimi i lëndës së psikologjisë si lëndë e detyrueshme në shkollat e mesme do të ishte mundësi e mirë për secilin të mësojë çfarë i përket njerëzores e çfarë paragjykimeve.
Është një padrejtësi e madhe e bërë kundrejt djemve që shoqëria pret nga ata të gjymtojnë një pjesë të qenësishme të tyren, emocionalitetin dhe një fatkeqësi që djemtë po e marrin këtë si të mirëqenë.
