Në fillim të këtij muaji, vendi u trondit nga një rast i rëndë i dhunës digjitale, ku një e mitur u bë viktimë e shantazhit online. Një vajzë nga fshati Sllupçan, në rajonin e Kumanovës, ishte abuzuar seksualisht dhe ishte shantazhuar për muaj të tërë nga disa burra. Rasti nxiti reagime të shumta në opinionin publik dhe u raportua edhe nga mediat rajonale. Pas presionit publik, policia arrestoi dy persona, ndërsa procedura hetimore për zbardhjen e plotë të rastit është ende në vazhdim.
Megjithatë, ky nuk është një rast i izoluar. Vajzat dhe gratë, përfshirë edhe të miturat, janë çdo ditë të ekspozuara ndaj formave të ndryshme të dhunës digjitale.
Dhuna digjitale përfshin ngacmimin online, përndjekjen, dezinformatat me bazë gjinore, deepfake-et (përmbajtje audiovizuale të krijuara përmes inteligjencës artificiale, me qëllim gjenerimin e imazheve dhe videove të rreme shumë realiste duke përdorur vetëm një fotografi ose video të fytyrës së viktimës), si dhe shpërndarjen e fotografive intime pa pëlqim.
Pavarësisht kësaj, viktimat shpesh zgjedhin të heshtin dhe të mos iu drejtohen organeve të rendit për të kërkuar drejtësi.
Sipas të dhënave të Sektorit për Krim Kompjuterik në Ministrinë e Punëve të Brendshme, nga fillimi i vitit 2024 e deri më tani janë pranuar vetëm tri denoncime për raste të shantazhit online. Nga MPB u bëjnë thirrje viktimave të dhunës online, përfshirë shantazhin, kërcënimet dhe keqpërdorimin e fotografive ose të dhënave personale, të kenë parasysh se nuk janë vetëm dhe se ekzistojnë mekanizma institucionalë dhe civilë për mbrojtje.
“Së pari, është shumë e rëndësishme që dhuna të raportohet sa më shpejt të jetë e mundur. Raportimi mund të bëhet në stacionin më të afërt policor ose drejtpërdrejt te Sektori për Krim Kompjuterik pranë MPB-së. Reagimi i shpejtë mundëson shanse më të mëdha për identifikimin e kryerësve dhe parandalimin e keqpërdorimit të mëtejshëm, veçanërisht kur bëhet fjalë për përmbajtje që ende është aktive në internet. Viktimat nuk duhet t’i fshijnë mesazhet, fotografitë ose profilet përmes të cilave ushtrohet dhuna, por të ruajnë sa më shumë prova. Kjo përfshin pamje ekrani (screenshots) të mesazheve, kërcënimeve, komenteve, profileve, vegëza (linqe) të postimeve, data dhe orë të komunikimit, si dhe informacione të mundshme për profilet nga të cilat vijnë kërcënimet. Provat digjitale janë kyçe për zhvillimin e suksesshëm të hetimit”, thanë nga MPB për Mollëkuqja.
Nga MPB këshillojnë gjithashtu që, në rastet e shantazhit ose kërcënimeve online, viktimat të mos u përgjigjen mesazheve të kryerësve dhe të mos përmbushin kërkesat e tyre, pasi kjo zakonisht çon në shantazhe të mëtejshme dhe vazhdim të dhunës. Në vend të kësaj, profilet duhet të raportohen dhe të bllokohen në vetë platformat digjitale, të cilat kanë mekanizma për largimin e përmbajtjeve të paligjshme ose të dëmshme.
“Gjithashtu, mbështetja psikologjike dhe emocionale është jashtëzakonisht e rëndësishme. Dhuna online mund të ketë pasoja serioze për shëndetin mendor, përfshirë ndjenja frike, turpi, ankthi ose izolimi. Viktimat inkurajohen të kërkojnë mbështetje nga persona të afërt, por edhe nga shërbime profesionale, organizata joqeveritare ose qendra këshillimi që punojnë me viktima të dhunës me bazë gjinore dhe dhunës digjitale. Në situata kur ekziston rrezik për sigurinë personale, kërcënime me dhunë fizike ose shqetësim i vazhdueshëm, duhet urgjentisht të kërkohet ndihmë nga institucionet kompetente. Çdo rast duhet të trajtohet seriozisht, pavarësisht nëse dhuna ndodh online apo offline”, theksojnnë nga ky institucion.
MPB u rekomandon gjithashtu viktimave që të forcojnë sigurinë e tyre digjitale përmes ndryshimit të fjalëkalimeve, aktivizimit të konfirmimit me dy faktorë, kontrollit të privatësisë së profileve dhe menaxhimit të kujdesshëm të informacionit personal që shpërndajnë online.
Mollëkuqja iu drejtua edhe Prokurorisë Publike për të siguruar të dhëna mbi numrin e rasteve që lidhen me dhunën digjitale. Nga Prokuroria u përgjigjën se nuk mbajnë evidencë të veçantë sipas mënyrës apo mjetit me të cilin është kryer vepra penale.
“Prokuroria Publike nuk mban evidencë të veçantë për lëndët sipas mënyrës apo mjetit përmes të cilit është kryer vepra penale – shantazhi apo veprat e tjera penale, dhe për këtë arsye nuk jemi në gjendje të ofrojmë statistika për lëndët që përmbajnë karakteristikat që janë objekt i interesit tuaj. Prokuroria i zbaton dispozitat e Kodit Penal ashtu siç janë miratuar nga Kuvendi”, thuhet në përgjigjen e tyre.
Një nga rastet më të njohura të dhunës digjitale në vend ishte grupi “Dhoma Publike”, i krijuar në fund të vitit 2019, ku shpërndaheshin fotografi dhe të dhëna personale të vajzave dhe grave. Dy krijuesit e grupit u dënuan me nga katër vjet burg për veprën penale të prodhimit dhe shpërndarjes së pornografisë së fëmijëve.
Pas këtij rasti, Kuvendi i Maqedonisë së Veriut miratoi ndryshime në Kodin Penal, me të cilat ngacmimi u përcaktua si vepër penale. Sipas këtyre ndryshimeve, ngacmimi përfshin ndjekjen e vazhdueshme pa autorizim, persekutimin, ndërhyrjen në jetën personale të tjetrit, krijimin e kontaktit të padëshiruar, si dhe keqpërdorimin e të dhënave personale përmes mjeteve të komunikimit.
