На почетокот на овој месец, земјата беше потресена од тежок случај на дигитално насилство, во кој малолетно девојче стана жртва на онлајн уцена. Девојка од селото Слупчане, во Кумановскиот регион, била сексуално злоупотребувана и со месеци уценувана од неколку мажи. Случајот предизвика бројни реакции во јавноста и беше објавен и од регионалните медиуми. По јавниот притисок, полицијата уапси две лица, додека истражната постапка за целосно расветлување на случајот сè уште е во тек.
Сепак, овој случај не е изолиран. Девојките и жените, вклучително и малолетничките, секојдневно се изложени на различни форми на дигитално насилство.
Дигиталното насилство опфаќа онлајн вознемирување, следење, родово базирани дезинформации, дипфејкови (аудиовизуелни содржини создадени со помош на вештачка интелигенција, со цел генерирање исклучително реалистични лажни слики и видеа, користејќи само фотографија или видео од лицето на жртвата), како и споделување интимни фотографии без согласност.
И покрај ова, жртвите често избираат да молчат и да не се обратат до надлежните институции со цел да побараат правда.
Според податоците од Секторот за компјутерски криминал при Министерството за внатрешни работи, од почетокот на 2024 година до денес се примени само три пријави за случаи на онлајн уцена. Од МВР упатуваат апел до жртвите на онлајн насилство, вклучително уцени, закани и злоупотреба на фотографии или лични податоци, да имаат предвид дека не се сами и дека постојат институционални и граѓански механизми за заштита.
„Пред сè, исклучително е важно насилството да се пријави што е можно побрзо. Пријавувањето може да се изврши во најблиската полициска станица или директно до Секторот за компјутерски криминал при МВР. Брзата реакција овозможува поголеми шанси за идентификација на сторителите и спречување на понатамошна злоупотреба, особено кога станува збор за содржини кои сè уште се активни на интернет. Жртвите не треба да ги бришат пораките, фотографиите или профилите преку кои се врши насилството, туку да зачуваат што е можно повеќе докази. Ова вклучува екранирани снимки (screenshots) од пораки, закани, коментари и профили, линкови до објави, датуми и часови на комуникација, како и можни информации за профилите од кои доаѓаат заканите. Дигиталните докази се клучни за успешно спроведување на истрагата“, изјавија од МВР за Mollëkuqja.
Од МВР дополнително советуваат дека, во случаи на онлајн уцени или закани, жртвите не треба да одговараат на пораките од сторителите и да не ги исполнуваат нивните барања, бидејќи тоа најчесто води кон понатамошни уцени и продолжување на насилството. Наместо тоа, профилите треба да се пријават и блокираат директно на самите дигитални платформи, кои располагаат со механизми за отстранување на нелегални или штетни содржини.
„Покрај тоа, психолошката и емоционалната поддршка е исклучително важна. Онлајн насилството може да има сериозни последици врз менталното здравје, вклучително чувства на страв, срам, анксиозност или изолација. Жртвите се охрабруваат да побараат поддршка од блиски лица, но и од професионални служби, невладини организации или советувалишта кои работат со жртви на родово базирано и дигитално насилство. Во ситуации кога постои ризик за личната безбедност, закани со физичко насилство или постојано вознемирување, неопходно е итно да се побара помош од надлежните институции. Секој случај мора да се третира сериозно, без разлика дали насилството се случува онлајн или офлајн“, нагласуваат од оваа институција.
МВР исто така им препорачува на жртвите да ја зајакнат својата дигитална безбедност преку промена на лозинките, активирање на двофакторска автентикација, проверка на поставките за приватност на профилите и внимателно управување со личните информации кои ги споделуваат онлајн.
Mollëkuqja се обрати и до Јавното обвинителство со цел да обезбеди податоци за бројот на случаи поврзани со дигитално насилство. Од Обвинителството одговорија дека не водат посебна евиденција според начинот или средството со кое е извршено кривичното дело.
„Јавното обвинителство не води посебна евиденција за предметите според начинот или средството преку кое е извршено кривичното дело – уцена или други кривични дела, и поради тоа не сме во можност да обезбедиме статистички податоци за предметите кои ги содржат карактеристиките што се предмет на вашиот интерес. Обвинителството ги применува одредбите од Кривичниот законик онака како што се усвоени од Собранието“, се наведува во нивниот одговор.
Еден од најпознатите случаи на дигитално насилство во земјата беше групата „Јавна соба“, формирана кон крајот на 2019 година, во која се споделуваа фотографии и лични податоци на девојки и жени. Двајцата креатори на групата беа осудени на по четири години затвор за кривичното дело производство и дистрибуција на детска порнографија.
По овој случај, Собранието на Северна Македонија усвои измени на Кривичниот законик, со кои вознемирувањето беше дефинирано како кривично дело. Според овие измени, вознемирувањето опфаќа континуирано следење без овластување, прогонување, навлегување во приватниот живот на друг, воспоставување несакан контакт, како и злоупотреба на лични податоци преку средства за комуникација.
