„Правдата што ми беше ускратена“
Ова беше еден од моментите кога приказната на Васфие Красниќи, преживеана од сексуално насилство, доби одек не само како личен расказ, туку и како чин на отпор и рушење на една долготрајна општествена тишина.
За Mollëkuqja, Васфие сподели делови од својата животна приказна.
Таа имала само шеснаесет години кога доживеала сексуално насилство од српскиот режим за време на војната во Косово. Тежок злостор кој со години останал без институционален одговор, без правда и без казна за сторителите.
Долг временски период, тишината била единствениот начин на преживување. Но таа тишина не била избор – таа била последица на недостатокот на безбедност, поддршка и правда.
“Постојат низа моменти кои влијаеја врз мојата одлука да проговорам јавно. Најнапред, тоа е правдата што ми беше ускратена – таа што секогаш ме поттикнуваше да зборувам. Потоа, моите ќерки беа тие кои ми ја дадоа сигурноста што ми недостасуваше за да проговорам“,изјави Красниќи.
Одлуката да зборува јавно не дојде ненадејно. Таа се обликуваше низ години неправда, низ неизлечена болка и низ внатрешен глас што повеќе не прифаќаше да молчи.
Во 2017 година, преку социјалните мрежи, таа се обрати до Косовскиот центар за рехабилитација на преживеаните од тортура (QKRMT), раководен од Фериде Рушити, јавно декларирајќи го својот идентитет и изразувајќи ја својата решеност да зборува јавно.
“Во таа прилика изјавив дека сум Васфие Красниќи, преживеана од сексуално насилство, и дека сакам јавно да зборувам за моето трауматично искуство. Тоа се случи во 2017 година, додека јавно проговорив во октомври 2018 година“,изјави Красниќи.
Денес, таа е еден од најсилните и најборбени гласови против сексуалното насилство и родово базираното насилство. Нејзиниот ангажман произлегува од личното искуство, но се темели и на чувството на одговорност кон општеството, бидејќи молчењето само ги штити сторителите и ја продлабочува траумата на жртвите.
Васфие Красниќи отворено зборува и за институционалните неуспеси, како на локално така и на меѓународно ниво, каде што, и покрај постоењето на законски рамки, ефикасноста на кривичното гонење останува разочарувачка.
“Кривичните дела на сексуално насилство имаат еден навистина ‘интересен’, но исклучително разочарувачки развој за жртвите. Денес можеме само да претпоставиме колку бил голем бројот на жртви кои во минатото доживеале вакво насилство, но чие страдање не било препознаено како кривично дело“,изјави Красниќи.
Таа посочува дека најпрво било неопходно самото дејствие да се инкриминира за да може да постои и кривично гонење. Красниќи потсетува дека и на меѓународно ниво, овој грозоморен злостор започнал доцна да се гони кривично.
“Без разлика дали станува збор за воени состојби или за други околности, денес правните аспекти се регулирани во секој систем и гонењето формално постои. Загрижувачка е ефикасноста на тоа гонење, која остава многу да се посака, или поинаку кажано – е сериозно разочарувачка“,вели Красниќи.
Според неа, состојбата е речиси иста и кога станува збор за родово базираното насилство.
“Се преземаат одредени мерки, но не во доволна мера. А доколку се повикаме на официјалните податоци на глобално ниво, ќе видиме дека постои пораст и на случаите на сексуално насилство и на родово базирано насилство“,вели Красниќи.
Красниќи нагласува дека застојот најчесто е од процедурен карактер, но и резултат на недоволната информираност и охрабреност на жртвите да ги пријават случаите.
“Секако, пријавувањето е директно поврзано со недостатокот на безбедност и поддршка за жртвите да се охрабрат да пријават“,потенцира Красниќи.
Како преживеана од една од најстрашните форми на сексуално насилство во детството и како жртва на политичките и геноцидни цели на Србија, таа поминала низ бројни трауми. Од страдањето научила да биде силна и никогаш да не се откаже, иако, како што вели, откажувањето било најлесната опција.
“Но во моментот кога создадов семејство и станав мајка на две ќерки, работите се променија. Морав многу повеќе да мислам на нив отколку на себе. Токму моите ќерки ми се најголемата мотивација, заедно со семејството и други околности што ме поттикнуваат да делувам во оваа насока“,изјави Красниќи.
Таа вели дека не само нашето општество, туку ниту едно општество не е целосно подготвено да ги задоволи потребите или да создаде соодветна средина неопходна за поддршка на рехабилитацијата и заштитата на жртвите.
“Ова е поврзано со повеќедимензионалните последици што ги трпат жртвите како резултат на преживеаната траума. Освен директните трауми од самиот злостор, жртвите се соочуваат со предрасуди, стигматизација, сегрегација, недостаток на грижа и слично. Последиците се бројни и тешки – како за третманот на жртвите, така и за создавање соодветна средина“,изјави Красниќи.
Денес, Васфие е инспирација и пример за многу жени и девојки кои јавно зборуваат. Таа упати порака дека жените и девојките треба да ја пронајдат силата и храброста да го пријават секој случај.
“Непријавувањето на ваквите случаи придонесува за нивно зголемување, за заштита на сторителите и за влошување не само на емоционалната и трауматската состојба, туку и на социјалниот аспект од животот на жртвите. Жртвата не може да се чувствува добро во својата средина доколку нема доверба да го пријави своето трауматично искуство. Заштитете ги своите права и реагирајте навреме. Не дозволувајте вашето искуство да ви го уништи животот“,изјави Красниќи.
Раскажувањето на Васфие Красниќи ја истакнува длабоката недостаточност на правдата и континуираните институционални предизвици во справувањето со сексуалното и родово базираното насилство. Нејзиниот глас претставува повик за одговорност, реална поддршка за жртвите и конкретна акција за прекинување на циклусот на тишина.
