{"id":440,"date":"2024-09-08T09:29:24","date_gmt":"2024-09-08T09:29:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mollekuqja.mk\/?p=440"},"modified":"2024-10-08T09:30:25","modified_gmt":"2024-10-08T09:30:25","slug":"grate-ne-zonat-rurale-te-maqedonise-se-v-ballafaqohen-me-shume-sfida-ekspertet-alarmojn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mollekuqja.mk\/en\/grate-ne-zonat-rurale-te-maqedonise-se-v-ballafaqohen-me-shume-sfida-ekspertet-alarmojn\/","title":{"rendered":"Grat\u00eb n\u00eb zonat rurale t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb V. ballafaqohen me shum\u00eb sfida, ekspertet alarmojn"},"content":{"rendered":"

Grat\u00eb shqiptare n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut n\u00eb zonat rurale ende jan\u00eb t\u00eb diskriminuara dhe ballafaqohen me sfida t\u00eb m\u00ebdha si arsimimi, prona, papun\u00ebsia, sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore, sh\u00ebrbimet sociale dhe t\u00eb sfidat m\u00eb t\u00eb reja si ajo e digjitalizimit.<\/p>\n

Profesoresha Universitare Gjylimsere Kasapi duke folur p\u00ebr grat\u00eb shqiptare n\u00eb jet\u00ebn shoq\u00ebrore dhe vendimmarrje theksoi se p\u00ebrvoja e saj jet\u00ebsore i ka sjell\u00eb fatin t\u00eb jet\u00eb edhe grua edhe burr\u00eb dhe q\u00eb nuk ka qen\u00eb aq e leht\u00eb.<\/p>\n

\u201cGruaja p\u00ebrsoset vet\u00ebm p\u00ebrmes arsimimit dhe edukimit. Imagjinoni q\u00eb n\u00eb gjenerat\u00ebn time vet\u00ebm 3% kemi qen\u00eb vajza nga shtat\u00eb paralele, kjo m\u00eb ka nxitur q\u00eb t\u00eb luftoj dhe t\u00eb doktoroj n\u00eb tem\u00ebn arsimimi i vajz\u00ebs shqiptare. Mendoj se ende kemi nevoj\u00eb t\u00eb arsimohemi, ende kemi nevoj\u00eb p\u00ebr cil\u00ebsi n\u00eb arsim, p\u00ebr animimin e vajzave nga vendet rurale\u201d, tha Gjylimsere Kasapi.<\/p>\n

Ajo theksoi se shum\u00eb pak \u00ebsht\u00eb punuar q\u00eb prona tu takoj\u00eb edhe vajzave dhe grave.<\/p>\n

\u201cShoq\u00ebria jon\u00eb ende nuk e konsideron vajz\u00ebn si trash\u00ebgimtare, por vet\u00ebm djemt\u00eb. Ky bot\u00ebkuptim edhe sot interpretohet nga gjeneratat e reja. Nuk mundet gruaja rurale pa e pasur tok\u00ebn t\u00eb aplikoj\u00eb p\u00ebr ndonj\u00eb projekt. P\u00ebrve\u00e7 pron\u00ebs duhet t\u00eb jet\u00eb e trajnuar n\u00eb bujq\u00ebsi apo ngjash\u00ebm\u201d, tha Gjylimsere Kasapi.<\/p>\n

Kryetarja e Rrjetit t\u00eb Grave n\u00eb Shkenc\u00eb Elisabeta Bajrami Ollgu\u00a0n\u00ebnvizoi se temat gjinore shpesh trajtohen n\u00eb nivele tjera dhe harrohen shpesh problematikat e grave rurale. Duke folur p\u00ebr shfryt\u00ebzimin e sh\u00ebrbimeve sociale t\u00eb grave nga zonat rurale ajo theksoi se RMV-ja \u00ebsht\u00eb shtet social dhe ka shum\u00eb ligje q\u00eb rregullojn\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb me theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr Ligjin p\u00ebr mbrojtje sociale. Ajo tha se ka pak praktika pozitive nga t\u00eb cilat grat\u00eb jan\u00eb p\u00ebrfituese t\u00eb ndihmave q\u00eb ofron shteti.<\/p>\n

\u201cGrat\u00eb rurale jan\u00eb gjysma e fuqis\u00eb pun\u00ebtore, punojn\u00eb sa burrat ndoshta m\u00eb shum\u00eb se burrat, por jan\u00eb t\u00eb papaguara. Problem tjet\u00ebr i sh\u00ebrbimeve sociale \u00ebsht\u00eb larg\u00ebsia q\u00eb grat\u00eb n\u00eb zonat rurale kan\u00eb nga qendrat p\u00ebr pun\u00eb sociale. Ata kan\u00eb qasje t\u00eb kufizuar n\u00eb sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb grave\u201d, tha mes tjerash Elisabeta Bajrami Ollgu.<\/p>\n

Ajo shtoi se vendit i mungojn\u00eb politikat q\u00eb rrisin kapacitetet prodhuese t\u00eb grave rurale n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb dhe t\u00eb barabart\u00eb me burrat. Gjithashtu, ajo tha se niveli i informimit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i ul\u00ebt.<\/p>\n

Kryetarja e k\u00ebshillit ekzekutiv t\u00eb organizat\u00ebs \u201cAntiko\u201d Gjynere Nebiu duke folur p\u00ebr grat\u00eb n\u00eb zonat rurale dhe aktivizmin tha se vendi ende \u00e7alon n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb, pasi nuk punohet mjaftuesh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Ajo tha se organizatat joqeveritare kan\u00eb fuqin\u00eb dhe mund t\u00eb punojn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim p\u00ebr fuqizimin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb tyre.<\/p>\n

\u201cN\u00eb politik\u00eb trajtohen tema t\u00eb m\u00ebdha, por grat\u00eb rurale shpesh lihen anash. Mungojn\u00eb organizatat aktive n\u00eb terren n\u00eb zonat rurale. Ka munges\u00eb t\u00eb organizatave edhe n\u00eb zonat urbane\u201d, tha mes tjerash Gjynere Nebiu.<\/p>\n

Psikologia Edlira Destani nga organizata \u201cDua Ylberin\u201d duke elaboruar mbi rolin prind\u00ebror t\u00eb gruas n\u00eb familjet e zonave rurale tha se kjo nuk \u00ebsht\u00eb aspak e leht\u00eb.<\/p>\n

\u201cNe e kemi shum\u00eb t\u00eb leht\u00eb n\u00eb zonat urbane t\u00eb themi ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb dhe at\u00eb, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zinxhir m\u00eb i komplikuar. Duhet t\u2019i zgjojm\u00eb grat\u00eb rurale q\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzojn\u00eb kapacitetet e tyre duke dh\u00ebn\u00eb shembuj pozitiv\u201d, tha Edlira Destani.<\/p>\n

Ekspertja e menaxhimit t\u00eb projekteve Mjellma Mehmeti p\u00ebrmendi mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr fuqizim dhe strategjit\u00eb p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e pozit\u00ebs s\u00eb gruas tha se grat\u00eb n\u00eb BE dhe n\u00eb RMV trajtohen nj\u00eblloj dhe diskriminohen n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb, posa\u00e7\u00ebrisht kur flasim p\u00ebr grat\u00eb n\u00eb zonat rurale, sipas saj mund\u00ebsit\u00eb dallojn\u00eb, por se sfidat mbeten t\u00eb nj\u00ebjta.<\/p>\n

\u201cN\u00eb nj\u00eb dokument p\u00ebr zhvillimin e sistemit bujq\u00ebsor n\u00eb RMV fjala grua p\u00ebrmendet vet\u00ebm dy her\u00eb…Jeta rurale n\u00ebse diversifikohet edhe puna e grave do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e dukshme, m\u00eb e vler\u00ebsuar dhe e regjistruar. N\u00ebse diversifikohet tregu i pun\u00ebs n\u00eb zonat rurale ku grat\u00eb do vet\u00ebdijesohen do t\u00eb mundet t\u00eb arrihet t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet pozita e saj n\u00eb shoq\u00ebri aty ku jeton\u201d, tha Mjellma Mehmeti.<\/p>\n

Ekspertja e shkencave t\u00eb menaxhimit t\u00eb sistemeve t\u00eb informatik\u00ebs Venera Guda\u00e7i tha se sot duke folur p\u00ebr zhvillim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm digjital, duhet t\u00eb shfryt\u00ebzohen mund\u00ebsit\u00eb q\u00eb ky zhvillim ofron edhe p\u00ebr grat\u00eb e zonave rurale.<\/p>\n

\u201cDallimi i qasjes n\u00eb internet nga grat\u00eb rurale n\u00eb BE dhe n\u00eb RMV \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i madh. Duhen strategji n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Sfid\u00eb tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb edhe mungesa e infrastruktur\u00ebs, t\u00eb gjith\u00eb flasim p\u00ebr internet, por sa nga grat\u00eb rurale posedojn\u00eb laptop p\u00ebr ta shfryt\u00ebzuar p\u00ebr biznesin e tyre. Biznesi digjital \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsi shum\u00eb e mir\u00eb. Duhet trajnim adekuat i grave rurale n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim\u201d, tha Venera Guda\u00e7i.<\/p>\n

K\u00ebto u than\u00eb n\u00eb panelin e diskutimit \u201cPozita dhe roli i gruas shqiptare n\u00eb zonat rurale: mund\u00ebsit\u00eb dhe sfidat\u201d q\u00eb u mbajt sot nga Shoqata p\u00ebr Avancimin e Praktikave Gazetareske \u201cMediat Inovative \u2013 Shkup<\/a>\u201d n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs udh\u00ebhiqet\u00a0Portalb.mk<\/a>.<\/p>\n

Kryeredaktorja e\u00a0Portalb.mk<\/a>\u00a0Elida Zylbeari theksoi se ideja dhe q\u00ebllimi i k\u00ebtij paneli ishte q\u00eb t\u00eb mblidhen ide dhe propozime konkrete se si mund q\u00eb ekspert\u00ebt me idet\u00eb e tyre t\u00eb kontribuojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb mjedis m\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr grat\u00eb dhe t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb zbatohen n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n

\u201cSecila grua \u00ebsht\u00eb e suksesshme. Problemi q\u00ebndron te ata t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb pushtetin dhe nuk u japin mund\u00ebsi grave\u201d, p\u00ebrfundoi Zylbeari.<\/p>\n