Udh\u00ebheq\u00ebsit taliban\u00eb e kan\u00eb ristrukturuar sistemin ligjor e gjyq\u00ebsor n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb shtypjes ndaj grave dhe vajzave dhe p\u00ebr t\u00eb ushtruar krime kund\u00ebr njer\u00ebzimit, sipas raportuestit t\u00eb pavarur t\u00eb OKB-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejta t\u00eb njeriut n\u00eb vend.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb raport drejtuar Asambles\u00eb s\u00eb P\u00ebrgjithshme t\u00eb OKB-s\u00eb, Richard Bennett tha se pas marrjes s\u00eb pushtetit n\u00eb vitin 2021, taliban\u00ebt pezulluan kushtetut\u00ebn e vitit 2004 dhe ligjet q\u00eb mbronin t\u00eb drejtat e grave dhe vajzave, p\u00ebrfshir\u00eb edhe nj\u00eb ligj q\u00eb kriminalizonte 22 forma t\u00eb dhun\u00ebs ndaj grave, si dhunimi seksual dhe martesa e detyruar apo martesa e f\u00ebmij\u00ebve.<\/p>\n
Taliban\u00ebt pushuan nga puna t\u00eb gjith\u00eb gjyqtar\u00ebt e qeveris\u00eb s\u00eb m\u00ebparshme, nga ta edhe rreth 270 gra, duke i z\u00ebvend\u00ebsuar me burra q\u00eb ndajn\u00eb pik\u00ebpamjet e tyre ekstremiste islame, pa trajnim juridik, dhe q\u00eb japin vendime mbi baz\u00ebn e dekreteve talibane.<\/p>\n
Po ashtu, ata mor\u00ebn kontroll t\u00eb plot\u00eb mbi organet e rendit dhe hetimit, duke larguar sistematikisht afgan\u00ebt q\u00eb kishin punuar p\u00ebr qeverin\u00eb e m\u00ebparshme.<\/p>\n
Raporti, i cili fokusohet n\u00eb qasjen n\u00eb drejt\u00ebsi dhe mbrojtjen p\u00ebr grat\u00eb dhe vajzat, bazohet n\u00eb mbi 110 takime, diskutime n\u00eb fokus grupe dhe intervista individuale me afgan\u00eb brenda dhe jasht\u00eb vendit. Bennett nuk ka mundur t\u00eb vizitoj\u00eb Afganistanin pasi taliban\u00ebt i pat\u00ebn refuzuar viz\u00ebn.<\/p>\n
Q\u00eb prej ardhjes s\u00eb tyre n\u00eb pushtet, sulmet e taliban\u00ebve ndaj grave dhe vajzave jan\u00eb raportuar vazhdimisht dhe jan\u00eb d\u00ebnuar globalisht. Ata kan\u00eb ndaluar arsimin p\u00ebr vajzat pas klas\u00ebs s\u00eb gjasht\u00eb, kan\u00eb ndaluar shumic\u00ebn e pun\u00ebsimeve p\u00ebr grat\u00eb dhe ua kan\u00eb mohuar hyrjen n\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsira publike, p\u00ebrfshir\u00eb parqet, palestrat dhe sallonet e bukuris\u00eb. Ligje t\u00eb reja ndalojn\u00eb z\u00ebrin e grave dhe mbulimin e fytyr\u00ebs jasht\u00eb sht\u00ebpis\u00eb.<\/p>\n
Sipas Bennett, sot nuk ka asnj\u00eb gjyqtare apo prokurore grua dhe asnj\u00eb avokate t\u00eb regjistruar zyrtarisht, duke i l\u00ebn\u00eb grat\u00eb me shum\u00eb pak mund\u00ebsi t\u00eb sigurta p\u00ebr t\u00eb raportuar dhun\u00ebn apo p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar drejt\u00ebsi. Mungesa e zyrtareve gra n\u00eb polici dhe institucione t\u00eb tjera \u00e7on n\u00eb mosraportim masiv t\u00eb dhun\u00ebs dhe diskriminimit.<\/p>\n
\u00c7\u00ebshtjet q\u00eb lidhen me divorcin, kujdestarin\u00eb e f\u00ebmij\u00ebve dhe dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore shpesh refuzohen nga gjykatat talibane. Grat\u00eb detyrohen t\u00eb shoq\u00ebrohen nga nj\u00eb burr\u00eb i familjes p\u00ebr t\u00eb paraqitur ankesa ose p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb procese gjyq\u00ebsore, \u00e7ka krijon pengesa t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr grat\u00eb e veja, grat\u00eb kryefamiljare, t\u00eb zhvendosura dhe ato me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara.<\/p>\n
P\u00ebrball\u00eb k\u00ebtyre sfidave, shum\u00eb gra po i drejtohen mekanizmave tradicional\u00eb dhe joformal\u00eb t\u00eb \u201cdrejt\u00ebsis\u00eb\u201d \u2013 si jirgat dhe shurat (k\u00ebshilla komunitare t\u00eb burrave) \u2013 ose nd\u00ebrmjet\u00ebsimit nga udh\u00ebheq\u00ebs fetar\u00eb apo t\u00eb moshuarit e komunitetit, raporton AP News.<\/p>\n
Bennett theksoi se forumet nd\u00ebrkomb\u00ebtare paraqesin shpres\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr drejt\u00ebsi. Ai p\u00ebrmendi k\u00ebrkes\u00ebn e Gjykat\u00ebs Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare m\u00eb 23 janar p\u00ebr l\u00ebshimin e urdhrave t\u00eb arrestit p\u00ebr dy lider\u00eb t\u00eb lart\u00eb taliban\u00eb, t\u00eb akuzuar p\u00ebr krime kund\u00ebr njer\u00ebzimit p\u00ebr shkak t\u00eb persekutimit me baz\u00eb gjinore. Ai gjithashtu u b\u00ebri thirrje t\u00eb gjitha vendeve t\u00eb mb\u00ebshtesin p\u00ebrpjekjet p\u00ebr ta \u00e7uar Afganistanin para Gjykat\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb p\u00ebr shkeljen e Konvent\u00ebs p\u00ebr Eliminimin e t\u00eb Gjitha Formave t\u00eb Diskriminimit ndaj Grave.<\/p>\n